معرفی موج یکم مطالعه ``کودکی در ایران``

تأثیر برخی عوامل بر رشد انسان از جمله تأثیر تربیت رسمی و غیر رسمی در دوره‌ی طفولیت و نوجوانی، بلندمدت است. به طوری که نمی‌توان بلافاصله پس از انجام یک مداخله‌ی آموزشی یا روانشناسی تأثیر آن را در انسان جستجو کرد. بنابراین لازم است مطالعاتی به دنبال بررسی اثرات این چنینی باشد که افراد را در طول مدت زمان طولانی رصد کند و با لحاظ کردن عوامل متنوع محیطی و حتی ژنتیکی به بررسی تأثیر خالص مداخلات و محیط‌های رشد بپردازد.

این گونه مطالعات در علوم اجتماعی (انسانی) که اصطلاحاً مطالعات طولی (در مقابل مقطعی) نام گرفته‌اند در کشورمان به ندرت یافت می‌شود، یا حتی باید گفت یافت نمی‌شود (حداقل در حوزه‌ی تعلیم و تربیت چنین مطالعاتی در ایران پیدا نشده است). این در حالی است که هم ماهیت تعلیم و تربیت بلندمدت است و هم کشورهای بسیاری از سالیان دور اقدام به شروع چنین مطالعاتی نموده‌اند و به طور مثال گروهی را از سال 1958 تا کنون به صورت مستمر دنبال کرده‌اند.
“کودکی در ایران” نخستین مطالعه طولی رشد و تحول کودکان و نوجوانان ایرانی است که با هدف بررسی عمیق و همه جانبه فرآیند رشد در دامنه سنی 4 تا 12 سال، واکاوی چگونگی تأثیر عوامل فردی، خانوادگی و آموزشی بر حیطه‌ها و ساحت‌های مختلف تحول و نیز بررسی محیط‌های یادگیری کودکان در سال 1392 توسط مؤسسه آموزشی پژوهشی هم‌نوا و با همکاری دانشگاه تربیت مدرس آغاز و با نام لاتین (Growing up in Iran: Longitudinal Study of Iranian Children (LSIC در انجمن بین‌المللی مطالعات طولی (Society for Longitudinal & Life Course Studies) ثبت شد.
ساختار مطالعه “کودکی در ایران” بر پایه مرور مطالعات و مبانی نظری و تجربی، در نظر گرفتن شرایط فرهنگی و اجتماعی کشور، بررسی مطالعات مشابه در انگلستان (EPPE)، آلمان (NEPS، BIKS)، استرالیا (LSAC) و ایرلند (Growing up in Ireland) و نیز مشاوره با استادان و پژوهشگران داخلی و خارجی، در دو بخش کلی ارزیابی کودکان در ساحت‌های مختلف رشدی و سنجش محیط‌های مؤثر بر رشد، تدوین و به اجرا گذاشته شده است.
محورهای مطالعاتی بخش نخست شامل ساحت‌های شناختی، جسمی-سلامت، فیزیکی، هیجانی-اجتماعی، معنوی، فرهنگی، اقتصادی-حرفه‌ای؛ و محورهای مطالعاتی بخش دوم یعنی محیط‌های یادگیری، شامل محیط‌های خانه و مراکز آموزشی (مهدکودک/پیش دبستان/دبستان) می‌شود.
نگاه این مطالعه به مدل رشد کودکان نگاهی بوم‌شناختی است که درواقع چارچوب نظری این مطالعه را تشکیل می‌‌دهد و در آن رشد و بالندگی فرد تابعی از برهم‌کنش‌های گوناگون و پیچیده‌ طیف وسیعی از عوامل است، عواملی که از ویژگی‌های کودک، مدرسه، خانه، مجله، جامعه، رسانه و … سرچشمه می‌گیرد. از طرفی هر یک از این بافتارهای رشد ممکن است بر حوزه‌های مختلف رشد (فکری، فراشناختی، اجتماعی، معنوی، و …) تأثیرهای متفاوتی بگذارد. در نتیجه این مطالعه بنا دارد خط سیر کودکان را در گذر زمان و به ‌ویژه در زمان‌های کلیدی زندگی دنبال کند، زمان‌هایی مانند ورود به پیش‌ دبستان، ورود به دبستان، اتمام دبستان و ورود به دوران بعدی.
برای دنبال‌ کردن خط سیر کودکان در یک بازه زمانی بلندمدت، طرح مطالعه طولی انتخاب شد تا بتوان ضمن دنبال‌ کردن کودکان، عوامل کلیدی مؤثر بر رشد آن‌ها را نیز آشکار کرد، عواملی که هم از ویژگی‌های فردی کودک و هم از بافتارهای دیگر سرچشمه می‌گیرد و هر یک از این عوامل ممکن است به رشد مطلوب کودک کمک کند یا برای آن موانعی به وجود آورد. مطالعه طولی به پژوهشگران کمک می‌کند به جای تمرکز بر عواملی که ممکن است خیلی زود تأثیرشان از میان رود تأثیرات بلندمدت‌تر و پایدارتر را ببینند و بفهمند. هم‌چنین به آن ها کمک می‌کند تغییراتی را که در مسیر رشد کودک اتفاق می‌افتد دنبال، پایش و از آن ها مدل‌سازی کنند.
روش نمونه‌گیری در این پروژه به صورت سهمیه‌ای است تا به پژوهشگران کمک کند تأثیرات موردنظر در اجتماع را مطالعه کنند و داده‌ها را از چند سطح مختلف اجتماع به دست آورند. این روش از نظر اقتصادی نیز به ‌صرفه است، به ‌ویژه از این نظر که هدف، جمع‌آوری حداکثر داده در خلال مصاحبه‌های چهره‌ به ‌چهره، ارزیابی گروهی و فردی کودکان و جمع‌آوری داده‌های کیفی از برخی زیرگروه‌ها و خانواده‌ها و مراکز است. هم چنین بنا بر آن است که برخی مداخله ها هم در مورد کلیه مربیان و معلمان، کلیه مدیران مراکز و واالدین یکی از شهرهای این پروژه اجرا شود. نمونه پژوهش شامل 500 کودک است که از پنج شهر تهران، مشهد، زرند، بندرعباس و تبریز انتخاب شده‌‌اند.
موج یکم تولید داده‌ها از فروردین ماه 1393 و برای دو دوره سنی 4 تا 5 سال (پيش‌دبستان ‌1) و 5 تا 6 سال (پيش‌دبستان ‌2) آغاز شد. در این موج متغیر‌های استدلال کلامی و غیرکلامی، ویژگی‌های هیجانی/ اجتماعی، رشد زبان، محیط یادگیری خانه، و ارزیابی از محیط یادگیری مهدکودک اندازه‌گیری شده است.

معرفی موج دوم مطالعه ``کودکی در ایران``

تأثیر برخی عوامل بر رشد انسان از جمله تأثیر تربیت رسمی و غیر رسمی در دوره‌ی طفولیت و نوجوانی، بلندمدت است. به طوری که نمی‌توان بلافاصله پس از انجام یک مداخله‌ی آموزشی یا روانشناسی تأثیر آن را در انسان جستجو کرد. بنابراین لازم است مطالعاتی به دنبال بررسی اثرات این چنینی باشد که افراد را در طول مدت زمان طولانی رصد کند و با لحاظ کردن عوامل متنوع محیطی و حتی ژنتیکی به بررسی تأثیر خالص مداخلات و محیط‌های رشد بپردازد.
این گونه مطالعات در علوم اجتماعی (انسانی) که اصطلاحاً مطالعات طولی (در مقابل مقطعی) نام گرفته‌اند در کشورمان به ندرت یافت می‌شود، یا حتی باید گفت یافت نمی‌شود (حداقل در حوزه‌ی تعلیم و تربیت چنین مطالعاتی در ایران پیدا نشده است). این در حالی است که هم ماهیت تعلیم و تربیت بلندمدت است و هم کشورهای بسیاری از سالیان دور اقدام به شروع چنین مطالعاتی نموده‌اند و به طور مثال گروهی را از سال 1958 تا کنون به صورت مستمر دنبال کرده‌اند.
“کودکی در ایران” نخستین مطالعه طولی رشد و تحول کودکان و نوجوانان ایرانی است که با هدف بررسی عمیق و همه جانبه فرآیند رشد در دامنه سنی 4 تا 12 سال، واکاوی چگونگی تأثیر عوامل فردی، خانوادگی و آموزشی بر حیطه‌ها و ساحت‌های مختلف تحول و نیز بررسی محیط‌های یادگیری کودکان در سال 1392 توسط مؤسسه آموزشی پژوهشی هم‌نوا و با همکاری دانشگاه تربیت مدرس آغاز و با نام لاتین (Growing up in Iran: Longitudinal Study of Iranian Children (LSIC در انجمن بین‌المللی مطالعات طولی (Society for Longitudinal & Life Course Studies) ثبت شد.
ساختار مطالعه “کودکی در ایران” بر پایه مرور مطالعات و مبانی نظری و تجربی، در نظر گرفتن شرایط فرهنگی و اجتماعی کشور، بررسی مطالعات مشابه در انگلستان (EPPE)، آلمان (NEPS، BIKS)، استرالیا (LSAC) و ایرلند (Growing up in Ireland) و نیز مشاوره با استادان و پژوهشگران داخلی و خارجی، در دو بخش کلی ارزیابی کودکان در ساحت‌های مختلف رشدی و سنجش محیط‌های مؤثر بر رشد، تدوین و به اجرا گذاشته شده است.
محورهای مطالعاتی بخش نخست شامل ساحت‌های شناختی، جسمی-سلامت، هیجانی-اجتماعی، معنوی، فرهنگی، اقتصادی-حرفه‌ای؛ و محورهای مطالعاتی بخش دوم یعنی محیط‌های یادگیری، شامل محیط‌های خانه و مراکز آموزشی (مهدکودک/پیش دبستان/دبستان) می‌شود.
نگاه این مطالعه به مدل رشد کودکان نگاهی بوم‌شناختی است که درواقع چارچوب نظری این مطالعه را تشکیل می‌دهد و در آن رشد و بالندگی فرد تابعی از برهم ‌کنش‌های گوناگون و پیچیده‌ی طیف وسیعی از عوامل است، عواملی که از ویژگی‌های کودک، مدرسه، خانه، مجله، جامعه، رسانه و … سرچشمه می‌گیرد. از طرفی هر یک از این بافتارهای رشد ممکن است بر حوزه‌های مختلف رشد (فکری، فراشناختی، اجتماعی، معنوی، و …) تأثیرهای متفاوتی بگذارد. در نتیجه این مطالعه بنا دارد خط سیر کودکان را در گذر زمان و به ‌ویژه در زمان‌های کلیدی زندگی دنبال کند، زمان‌هایی مانند ورود به پیش‌ دبستان، ورود به دبستان، اتمام دبستان و ورود به دوران بعدی.
برای دنبال‌ کردن خط سیر کودکان در یک بازه زمانی بلندمدت، طرح مطالعه طولی انتخاب شد تا بتوان ضمن دنبال‌ کردن کودکان، عوامل کلیدی مؤثر بر آن‌ها را نیز آشکار کرد، عواملی که هم از ویژگی‌های فردی کودک و هم از بافتارهای دیگر سرچشمه می‌گیرد و هر یک از این عوامل ممکن است به رشد مطلوب کودک کمک کند یا برای آن موانعی به وجود آورد. مطالعه طولی به پژوهشگران کمک می کند به جای تمرکز بر عواملی که ممکن است خیلی زود تأثیرشان از میان رود تأثیرات بلندمدت‌تر و پایدارتر را ببینند و بفهمند. هم چنین به آن‌ها کمک می‌کند تغییراتی را که در مسیر رشد کودک اتفاق می‌افتد دنبال، پایش و از آن ها مدل‌سازی کنند.
روش نمونه‌گیری در این پروژه به صورت سهمیه‌ای است تا به پژوهشگران کمک کند تأثیرات موردنظر در اجتماع را مطالعه کنند و داده‌ها را از چند سطح مختلف آن به دست آورند. این روش از نظر اقتصادی نیز به ‌صرفه است، به ‌ویژه از این نظر که هدف، جمع‌آوری حداکثر داده در خلال مصاحبه‌های چهره‌ به ‌چهره، ارزیابی گروهی و فردی کودکان، و جمع‌آوری داده‌های کیفی از برخی زیرگروه‌ها و خانواده‌ها و مراکز است. هم چنین بنا بر آن است که برخی مداخله ها هم در مورد کلیه مربیان و معلمان، کلیه مدیران مراکز و واالدین یکی از شهرهای این پروژه اجرا شود. نمونه پژوهش نیز شامل 500 کودک است که از پنج شهر تهران، مشهد، زرند، بندرعباس و تبریز انتخاب شده‌اند.
در موج دوم تولید داده‌ که در پاییز سال 1394 آغاز و در بهار سال 1395 تمام شده در گروه پیش‌دبستان متغیرهای مهارت‌های سواد اولیه، مفاهیم ریاضی، زبان خارجه، رفتارهای یادگیری، مهارت‌های حرکتی بنیادی، فعالیت بدنی، خودکنترلی، احساس دینی، باور سواد والدین، فعالیت‌های سواد خانواده، و علاقه‌ی کودک به خواندن و در گروه دانش‌آموزان پایه اول متغیرهای فناوری اطلاعات و ارتباطات (فاوا)، پیشرفت تحصیلی دروس اصلی (فارسی، علوم و ریاضی)، رفتارهای یادگیری، احساس دینی، و خودکنترلی اندازه‌گیری شده است.

SWITCH THE LANGUAGE